Αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι,
Τις τελευταίες ημέρες λάβαμε ενημέρωση σχετικά με την υλοποίηση επιμορφωτικού προγράμματος για τις Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ), το οποίο απευθύνεται στο προσωπικό των Δημοτικών Βρεφονηπιακών και Παιδικών Σταθμών της Περιφέρειας Αττικής. Το πρόγραμμα διοργανώνεται από το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, κατόπιν εισήγησης του Συντονιστικού Μηχανισμού για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία.
Η επιμόρφωση στη συμπερίληψη και στην υποστήριξη παιδιών με ΔΑΦ αποτελεί αναγκαία και θετική κατεύθυνση. Η ενίσχυση της επιστημονικής μας κατάρτισης είναι κρίσιμη για την ποιότητα του παιδαγωγικού μας έργου.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη πρωτοβουλία δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένα από το συνολικό θεσμικό πλαίσιο της πρώιμης παιδικής ηλικίας.
Πριν από έναν χρόνο εκπονήθηκε ολοκληρωμένο Παιδαγωγικό Πλαίσιο (Έργο Αθηνά) από τα Τμήματα Αγωγής και Φροντίδας στην Πρώιμη Παιδική Ηλικία του ΠΑΔΑ και του ΔΙΠΑΕ. Το Πλαίσιο αυτό αποτέλεσε προϊόν συστηματικής επιστημονικής εργασίας και προέβλεπε:
• συνεκτικό παιδαγωγικό πρόγραμμα,
• οργανωμένο άξονα πρώιμης ανίχνευσης,
• θεσμικά κατοχυρωμένη και διαρκή επιμόρφωση,
• σαφή οριοθέτηση ρόλων και αρμοδιοτήτων,
• μηχανισμούς επιστημονικής εποπτείας και υποστήριξης των δομών.
Αντί της εφαρμογής ενός ενιαίου και θεσμικά κατοχυρωμένου σχεδιασμού, επιλέγεται σήμερα μια αποσπασματική πρακτική: η επιμόρφωση ενός παιδαγωγού από κάθε σταθμό, με την προσδοκία ότι η γνώση αυτή θα μεταφερθεί στους υπόλοιπους συναδέλφους, προκειμένου να διαχειρίζονται παιδιά με ιδιαίτερες αναπτυξιακές ανάγκες.
Η λογική αυτή δεν συνιστά οργανωμένη πολιτική συμπερίληψης. Η μεταφορά γνώσης εντός της δομής, χωρίς σαφή θεσμική κατοχύρωση ρόλων, χωρίς σταθερή επιστημονική εποπτεία και χωρίς πρόσθετη στελέχωση, δημιουργεί κενά ευθύνης και μεταθέτει το βάρος στους ίδιους τους παιδαγωγούς.
Η πρώιμη ανίχνευση και η συμπερίληψη δεν μπορούν να λειτουργούν αποσπασματικά ούτε να μετατρέπονται σε ατομική ευθύνη. Απαιτούν σαφή πρωτόκολλα, διεπιστημονική συνεργασία, οργανωμένη εποπτεία και νομική προστασία.
Παράλληλα, οφείλουμε να αναδείξουμε τις πραγματικές συνθήκες λειτουργίας των δομών. Στα νηπιακά τμήματα των παιδικών σταθμών (2,6–4 ετών) η αναλογία παραμένει μία παιδαγωγός και μία βοηθός παιδαγωγού ανά 25 παιδιά, συχνά και περισσότερα. Πρόκειται για ηλικιακή φάση με αυξημένες ανάγκες φροντίδας και έντονες αναπτυξιακές μεταβάσεις.
Πολλά από τα παιδιά αυτής της ηλικίας:
• βρίσκονται ακόμη σε διαδικασία κατάκτησης βασικών δεξιοτήτων αυτονομίας,
• αντιμετωπίζουν έντονες δυσκολίες άγχους αποχωρισμού και προσαρμογής,
• χρειάζονται συστηματική σωματική φροντίδα και συνεχή επίβλεψη,
• απαιτούν διαφοροποιημένη και ευέλικτη παιδαγωγική προσέγγιση,
• διαμορφώνουν σταδιακά δεξιότητες συγκέντρωσης και αυτορρύθμισης, οι οποίες ενισχύονται μέσα από σταθερές και επαναλαμβανόμενες παιδαγωγικές πρακτικές,
• βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της λεκτικής επικοινωνίας.
Μέσα σε αυτό το ήδη απαιτητικό πλαίσιο, η ουσιαστική συμπερίληψη δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην καλή πρόθεση.
Η ένταξη παιδιών στο φάσμα του αυτισμού χωρίς:
• μείωση του αριθμού παιδιών ανά τμήμα,
• πρόσθετη εξειδικευμένη υποστήριξη και διεπιστημονική συνεργασία,
• σαφές και λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο ενίσχυσης των δομών,
θέτει σοβαρά ζητήματα ποιότητας και βιωσιμότητας της εφαρμογής της συμπερίληψης.
Οφείλουμε επίσης να επισημάνουμε έναν υπαρκτό κίνδυνο: η παροχή ταχύρρυθμης επιμόρφωσης σε έναν εκπρόσωπο ανά δομή, χωρίς ταυτόχρονη θεσμική ενίσχυση των σταθμών, δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκής προϋπόθεση για τη φιλοξενία παιδιών στο φάσμα του αυτισμού χωρίς την αναγκαία εξειδικευμένη συνοδεία.
Η συμμετοχή σε ένα σύντομο επιμορφωτικό πρόγραμμα δεν μετατρέπει τον παιδαγωγό σε ειδικό διαχείρισης Διαταραχών Αυτιστικού Φάσματος, ούτε αίρει την ανάγκη για οργανωμένη θεσμική και επιστημονική στήριξη.
Η γνώση είναι εργαλείο· δεν υποκαθιστά τη θεσμική οργάνωση, τη στελέχωση και τη διεπιστημονική υποστήριξη.
Ήδη προχωρούμε σε συντονισμένη θεσμική παρέμβαση προς τα αρμόδια όργανα της Πολιτείας, με σαφή και τεκμηριωμένη διεκδίκηση:
• επαναφορά και άμεση ενεργοποίηση του ολοκληρωμένου Παιδαγωγικού Πλαισίου,
• διασφάλιση συνοχής και επιστημονικής συνέπειας στη δημόσια πολιτική για την πρώιμη παιδική ηλικία,
• θεσμική κατοχύρωση και ουσιαστική ενδυνάμωση του ρόλου του Παιδαγωγού Πρώιμης Παιδικής Ηλικίας,
• ρεαλιστικές και παιδαγωγικά τεκμηριωμένες αναλογίες παιδιών ανά τμήμα,
• πρόσθετο εξειδικευμένο προσωπικό και σταθερούς μηχανισμούς επιστημονικής υποστήριξης.
Θέλουμε να είμαστε απολύτως σαφείς:
Δεν στεκόμαστε απέναντι στην επιμόρφωση. Ζητούμε όμως να εντάσσεται σε έναν ενιαίο, συνεκτικό και θεσμικά κατοχυρωμένο σχεδιασμό. Η επαγγελματική ταυτότητα των παιδαγωγών δεν συγκροτείται μέσα από αποσπασματικές παρεμβάσεις μικρής διάρκειας, αλλά μέσα από θεσμική αναγνώριση, επιστημονική συνέχεια και ουσιαστική στήριξη στην πράξη.
Θα σας κρατούμε ενήμερους για κάθε εξέλιξη.
Σχετικά έγγραφα και αναρτήσεις
Δείτε εδώ την ανακοίνωση του Υπουργείου Επικρατείας για το επιμορφωτικό πρόγραμμα
Δείτε εδώ το έγγραφο του ΠΑΣΥΠΠΠΗ προς τον Υπουργό Επικρατείας
Ανάρτηση – Καταγγελία του ΠΑΣΥΠΠΠΗ για την αιφνίδια ακύρωση του έργου για την πρώιμη παιδική ηλικία (αναρτήθηκε στις 25 Ιουνίου 2025)